අප්‍රිකානු සාහිත්‍යයේ පුරෝගාමි ලේඛකයා අමොස් ටුටුඕලා

1920 වර්ෂයේදී නයිජීරියානු නගරයක් වූ අබෙවුකුටාහිදී (Abeokuta) අමොස් ටුටුඔලා උපත ලැබුවේ ය. ඔහුගේ දෙමාපියන් වූයේ යොරුබා ගෝත්‍රික කොකෝවා ගොවීන් ය. ඔවුහු ක්‍රිස්තු භක්තිකයෝ වූහ. ටුටුඕලා සත් හැවිරිදි වියේ පසුවෙද්දී යොරුබා භාෂාව කතා කරන ඔහුගේ මවගේ උකුලේ හිඳිමින් ජනකතා ඇසුවේය. ඔහුගේ පියාගේ මස්සිනා වූ ඉබේ ජාතික එෆ්. ඕ. මොනු නමැත්තා මේ ළමයාව සේවකයකු ලෙස බඳවා ගැනීමට රැගෙන ගියේ ය. එහෙත් ළමයා සේවකයකු කරනු වෙනුවට ඔහුව ගැලවීමේ හමුදාවේ ප්‍රාථමික පාසලකට ඇතුළු කළේය. අනතුරුව ලාගොස් නුවර උසස් පාසලකට ඇතුළුවීමට ටුටුඕලාට හැකි විය. එහි පාඨශාලා ගාස්තු ගෙවීම සඳහා ඔහු රජයේ නිවාසයක මෙහෙකාර සේවයට බැඳුණේ ය. 1939 වර්ෂයේදී ටුටුඕලාගේ මිය යාම නිසා ඔහුට අධ්‍යාපනය අතහැර දැමීමට සිදු විය. එතැන් සිට ගොවියකු ලෙස කටයුතු කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත් ඔහුගේ ගොවිතැන් අසාර්ථක විය. ඒ නිසා ඔහු ලාගෝස් නුවර හැර ගියේය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ කම්මල්කරුවකු ලෙස රාජකීය ගුවන් හමුදාවට බැඳීමට ඔහුට හැකි විය. අනතුරුව පාන් විකිණීම ආදි රැකියා රාශියක් ම කළේය. අනතුරුව ඔහු නයිජීරියානු කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුවේ පණිවිඩකරුවකු ලෙස සේවයට බැඳුණේය.

ඔහුගේ ලේඛන ජීවිතය ආරම්භ වන්නේ මෙහිදීය. පණිවිඩකරුවකු ලෙස සේවය කරමින් සිටි කාලයේදී ඔහුට විවේකය තිබු බැවින් ඔහු තම මවගෙන් අසා තිබූ යොරුබා ජනකතා ලියන්නට පටන් ගත්තේ ය. ඔහුගේ කතාවල අපූර්වත්වය දුටු අයෙක් ඔහුගේ පොත රැගෙන ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි ප්‍රකාශන ආයතනයකට ඉදිරිපත් කරන ලෙස උපදෙස් දුන්නේ ය. තම ආයතනයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන්නේ ආගමික කෘති පමණක් බව සඳහන් කළ ඒ ආයතනය ටුටුඕලාව Faber and Faber ප්‍රකාශන සමාගමට යොමු කළේ ය. ටුටුඕලාගේ ප්‍රථම කෘතිය වූ The Palm – Wine drinkared 1952 වර්ෂයේ ලන්ඩනයේදී ප්‍රකාශයට පත්වූයේ Faber ආයතනයේ ප්‍රකාශනයක වශයෙනි. ඒ කෘතිය තෙමසක් තුළ විකිණි අවසන් වූයේ ටුටුඕලාට විශාල කීර්තියක් අත්කර දෙමිනි. ඊළඟ වසරේදී ඒ කෘතිය නිව්යෝක්හි Grove Press මඟින් මුද්‍රණය කොට ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලැබීය. මේ පොතට පාදක වූයේ ඔහුගේ රටේ පැවැති යොරුබා ජනකතායි. ටුටුඕලා මීළඟ කෘතිය 1952 වර්ෂයේදීම My Life in the Bush of Ghosts නමින් ප්‍රකාශයට පත් විය. එහි එන කතාවට අනුව භූතයන් අතර අතරමං වන පිරිමි ළමයෙක් තම පවුලේ අය වෙත ආපසු ඒමට දරන ප්‍රයත්නය විස්තර කෙරේ. ටුටුඕලාගේ අනෙකුත් පොත් අතර කැපී පෙනෙන කෘති වනුයේ Simbi and the Satyr of the Dark Jungle (1955) The Brave African Hunters (1958) Feather Women of the Jungle (1962) Ajaiyi and his inherited Poverty (1968) සහ The Witch Herbalist of the Remote Town (1981)

අප්‍රිකානු ජනතාවට උසස් ජන සාහිත්‍යයක් ඇති බව ලෝකය හමුවේ තැබීමට ටුටුඕලා සමත් විය. චිනුවා අචෙබේ, වොලෝ සොයින්කා, එලිචි අමාඩි, ජේම්ස් නුගී වා තියෙන්ගෝ වැනි අප්‍රිකානු ලේඛකයන්ගේ කෘති ප්‍රකාශයට පත්වන්නේ ඉන් අනතුරුවයි.

ටුටුඕලාගේ සමකාලිනයකු වූ චිනුවා අචෙබේ තරම් උසස් අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට ටුටුඕලාට නොහැකි විය. ඔහු තම මවු භාෂාව වූ යොරුබා වෙනුවට ඉංග්‍රිසි භාෂාවෙන් නිර්මාණකරණයෙහි යෙදුණේ ය. දේශීය අමුද්‍රව්‍ය විශාල පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාමට ඔහුට අවශ්‍ය වූ බව චිනුවා අචෙබේ සඳහන් කර ඇත. ටුටුඕලා භාවිත කළ ඉංග්‍රීසි ඔපමට්ටම් කළ සංකීර්ණ භාෂාවක් නොවීය. නයිජිරියාවේ සාමාන්‍ය මිනිසුන් භාවිත කළ කතා කරන ඉංග්‍රීසි ඔහු තම නිර්මාණවලට යොදාගත්තේය. එබැවින් ඔහු භාවිත කළ ඉංග්‍රීසි යොරුබා ඉංග්‍රීසි නමින් හැඳින්විණි.

නයිජීරියානු ගුවන් විදුලි සේවයේ ගබඩා භාරකරුවකු ලෙස කටයුතු කළ කාලය ඔහුගේ ජීවිතයේ සාර්ථකම කාලය ලෙස සැලැකේ. 1957 වර්ෂයේදී ඔහුව බටහිර නයිජීරියාවේ ඉබඩාන් වෙත මාරු කර යවනු ලැබීය. එහිදී ඔහු තම නිර්මාණ නාට්‍යවලට නැඟීමට උත්සාහ කළේ ය. 1969 දී හැරල්ඩ් කොලින්ස් නම් විචාරකයා විසින් ටුටුඕලාගේ නිර්මාණ පිළිබඳ සම්පූර්ණ අධ්‍යයනයක් කරනු ලැබුවේය. මබාරි සමාජය (Mbari Club) නම්වූ ලේඛක සහ ප්‍රකාශක සංවිධානය පිහිටුවීමට මූලික වූයේ ද ටුටුඕලා ය. 1979 දී ඔහු ඉෆේ සරසවියේ (University of Ife) පර්යේෂකයකු වූ අතර අනතුරුව ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ අයෝවා සරසවියේ (University of lowa) අන්තර්ජාතික ලේඛකත්ව වැඩ සටහනේ සහාය මහාචාර්යවරයා විය. 1980 වසර අවසානයේ ඔහු නැවතත් ඉබඩාන්වලට පැමිණියේය.

දරුවන් සයදෙනෙකුගේ පියකු වූ ටුටුඕලා 1997 ජුනි 08 වන දින අභාවප්‍රාප්ත විය.

Related posts:

Comments

comments